تفاوت make و do در انگلیسی؛ ترکیب‌های رایج با تمرین

وقتی می‌خواهی بگویی «تکلیفم را انجام دادم» یا «اشتباه کردم»، انتخاب میان do و make همیشه با ترجمهٔ فارسی روشن نمی‌شود. می‌گوییم do homework اما make a mistake. در این راهنما یک قاعدهٔ شروع، ترکیب‌های پرکاربرد، مثال‌های مدرسه و زندگی روزمره و تمرین با پاسخ را می‌بینی.

تفاوت اصلی make و do چیست؟

برای شروع، do را بیشتر با انجام کار، فعالیت یا وظیفه پیوند بده و make را بیشتر با ساختن، پدیدآوردن یا رسیدن به یک نتیجه. برای نمونه در do the homework روی انجام تکلیف تأکید داریم؛ در make a plan برنامه‌ای به وجود می‌آید. این یک راهنماست، نه قانون بی‌استثنا: انگلیسی‌زبان‌ها بسیاری از این ترکیب‌ها را به صورت واحد یاد می‌گیرند.

به جای حفظ دو فهرست بلند و بی‌ربط، هر عبارت را با یک جملهٔ کوتاه به خاطر بسپار. I do my homework after dinner. یعنی «بعد از شام تکلیفم را انجام می‌دهم» و I make a plan before I start. یعنی «پیش از شروع برنامه می‌ریزم».

ترکیب‌های رایج با do

این فعل اغلب کنار نام کارها و فعالیت‌ها می‌آید. چند ترکیب پایه را با معنی و کاربرد ببین:

• do homework: تکلیف انجام‌دادن؛ I do my homework in the afternoon.
• do exercise: ورزش یا تمرین بدنی‌کردن؛ We do exercise together.
• do the cleaning: نظافت‌کردن؛ They do the cleaning on Fridays.
• do a job: کاری را انجام‌دادن؛ Can you do this job today?
• do your best: تمام تلاشت را کردن؛ Do your best in the speaking task.

در جملهٔ اول، my نشان می‌دهد تکلیفِ خودِ گوینده است. گاهی هم می‌گوییم do the homework، وقتی تکلیف مشخصی را در نظر داریم. برای گفتن «تمرین‌های کتاب را حل کن» می‌توانی از do the exercises استفاده کنی؛ اینجا منظور تمرین‌های مشخص است.

ترکیب‌های رایج با make

Make معمولاً کنار چیزی می‌آید که تولید می‌شود یا نتیجه‌ای که شکل می‌گیرد؛ البته بعضی عبارت‌ها، مثل «تخت را مرتب‌کردن»، باید به شکل ترکیب ثابت یاد گرفته شوند.

• make a mistake: اشتباه‌کردن؛ I made a mistake in my answer.
• make a plan: برنامه‌ریختن؛ Let's make a plan for the project.
• make a cake: کیک‌درست‌کردن؛ She made a cake for her friend.
• make progress: پیشرفت‌کردن؛ You're making progress in English.
• make a phone call: تماس تلفنی‌گرفتن؛ I need to make a phone call.
• make your bed: تختت را مرتب‌کردن؛ I make my bed every morning.

در make progress معمولاً a نمی‌گذاریم: I'm making progress. ترکیب را همان‌طور که در جمله می‌آید یاد بگیر، نه فقط معنی واژهٔ «پیشرفت» را.

یک موقعیت کلاسی: فعالیت یا نتیجه؟

فرض کن معلم برای یک ارائهٔ گروهی به شما زمان داده است. امروز باید do the research، یعنی کار پژوهش را انجام دهید؛ بعد make a list، یعنی فهرستی از نکته‌های مهم بسازید. هنگام تمرین شاید make a mistake، یعنی اشتباه کنید؛ اما می‌توانید دوباره do your best، یعنی تمام تلاش خود را بکنید. این داستان کوچک کمک می‌کند عبارت‌ها را در بافت طبیعی به یاد بیاوری.

یک گفت‌وگوی کوتاه:

A: Did you do the homework?
B: Yes, but I made two mistakes.
A: That's okay. Let's make a list of the difficult words.

ترجمه: «تکلیف را انجام دادی؟» «بله، اما دو اشتباه کردم.» «اشکالی ندارد. بیایید فهرستی از واژه‌های دشوار درست کنیم.» توجه کن که برای «انجام‌دادن تکلیف» از do و برای «اشتباه‌کردن» و «فهرست‌ساختن» از make استفاده شد.

اشتباه‌های رایج در انتخاب فعل

• به جای make homework بگو do homework.
• به جای do a mistake بگو make a mistake.
• به جای make exercise برای فعالیت ورزشی بگو do exercise.
• به جای do a plan بگو make a plan.

اگر از انتخابت مطمئن نیستی، اسمِ بعد از فعل را همراه با make یا do در یک فرهنگ معتبر بررسی کن. معنی فارسی یک فعل به‌تنهایی برای تشخیص هم‌نشینی کافی نیست.

شکل‌های گذشته و حال استمراری

ترکیب ثابت می‌ماند، اما زمان فعل عوض می‌شود: do / did / done و make / made / made. مثلاً I did my homework yesterday. و I made a plan yesterday. هر دو دربارهٔ گذشته‌اند. برای کاری که همین حالا در جریان است می‌گوییم I'm doing my homework. یا We're making a plan. فعل را برای زمان درست تغییر بده، اما ترکیب do homework یا make a plan را به هم نزن.

تمرین: make یا do؟

جمله‌ها را پیش از دیدن پاسخ کامل کن. شکل فعل را با زمان جمله هماهنگ کن.

1. I ___ my homework after school.
2. She ___ a mistake in the quiz yesterday.
3. Let's ___ a plan for the weekend.
4. They are ___ the cleaning now.
5. You are ___ progress in speaking.

پاسخ تمرین و دلیل هر انتخاب

1. do؛ تکلیف یک کار است و عبارت رایج do homework است.
2. made؛ ترکیب make a mistake است و yesterday گذشته را نشان می‌دهد.
3. make؛ برنامه‌ای ایجاد می‌شود و بعد از let's شکل سادهٔ فعل می‌آید.
4. doing؛ ترکیب do the cleaning است و are به شکل -ing نیاز دارد.
5. making؛ عبارت make progress است و جمله حال استمراری دارد.

چطور این دو فعل را بهتر به خاطر بسپاریم؟

دو ستون در دفترت بکش و از زندگی خودت برای هر ستون سه جمله بنویس. مثلاً در ستون کارها do homework و do the cleaning، و در ستون نتیجه‌ها make a plan و make progress. فردا بدون نگاه‌کردن دوباره جمله‌ها را بگو. اگر عبارت تازه‌ای دیدی، آن را با اسم بعد از فعل یادداشت کن. برای مقایسهٔ فعل‌های پرخطای دیگر، راهنمای تفاوت say و tell و تفاوت borrow و lend را بخوان؛ مطالب انگلیسی عمومی 20مو هم برای ادامهٔ تمرین در دسترس است.

منابع آموزشی

توضیح تفاوت فعالیت و نتیجه و فهرست ترکیب‌ها با راهنمای Do or make? در Cambridge Dictionary و درس Collocation: do or make? تطبیق داده شده است. مثال‌ها، گفت‌وگو و تمرین‌های این صفحه برای 20مو نوشته شده‌اند.